Één schitterende parel

De nacht is niet de afwezigheid van zonlicht. In het heelal zijn er miljarden en miljarden zonnen die allemaal hun licht weggeven en de hele kosmos verlichten. Dat is vanuit ons planeet zelfs te zien, ‘s nachts beter dan overdag. Het licht is hetzelfde, overal. Alleen is, wanneer we “met onze rug” naar onze zon staan, de zichtbaarheid anders. Je moet anders leren zien.

Héél de kosmos is één schitterende parel.

So listen to the heartbeats of the earth. To yield to that fear which comets and the unknown inspire men. To put out the sun at will. To the searchlights of night’s brain. To enjoy the cruelty of the soft gleam of the lightning. The majesty of the trees. To invoke the fireflies.

Max Ernst

Gedaanteverwisseling

’s nachts wordt de maatstaf van waar en vals opgegeven. Met het ontbreken van daglicht wordt de nachttijd die van de gedaanteverandering: niet alleen zijn de vormen moeilijk van elkaar te onderscheiden, er vindt op vele plaatsen een ware switch plaats waarbij het leven het schouwtoneel wordt van een soort goddelijke komedie waar alle klassieke rollen van overdag ingeruild worden voor een carnavaleske vertoning.

Michael Fössel schrijft in “La Nuit”:

“Cachoteries, silences, travestissements, masques: la nuit est moins faite de mensonges délibérés qu’elle ne se caractérise par le suspens des critères habituels du vrai et du faux. Vérifiables en plein jour, les identités deviennent incertaines.” (p.203)

Het einde van de nacht

De dageraad wordt meestal aanzien als “het begin” van iets nieuws. Dus “het einde” van iets anders – de nacht; de periode waar we eigenlijk niets over weten en ook niets willen weten.

De nacht en de tijd van de duisternis is nochtans de periode waarin alles mogelijk is. De nacht hoeft niet per se angstaanjagend te zijn of de tijd waarin de spoken en slechte geesten verschijnen om ons te kwellen. In vele Westerse vertellingen en sprookjes is de nacht onveilig en onheilspellend. Terwijl de nacht rust en hernieuwing brengt aan lichaam en geest.

In Oosterse, zenboeddhistische handleidingen vangt de indeling van een volledige etmaal niet aan bij zonsopgang maar om middernacht. De richtlijnen voor de tempelkok van Meester Dogen (de befaamde “Tenzo Kyokun”) bv. laat “de dag” van de kok beginnen midden in de nacht.

De nacht is eindeloos

Toen ik half oktober 2018 begon te filmen, heb ik in Lembeek de sluizen op het kanaal Brussel-Charleroi in beeld genomen. Die twee gigantische poorten die miljarden hectoliters aan water tegenhouden vond ik sprekend om mijn nachtvideo mee te beginnen. Bovendien lekt er onophoudelijk water tussen de twee deuren naar buiten: de nacht stond als het ware voor mij als één gigantisch massa duisternis van waaruit beelden naar buiten sijpelden.

Op zondag 7 april, rond zes uur in de ochtend, stond ik terug aan dezelfde sluizen – maar deze keer aan de zijkant, bij een andere, kleinere sluis. Ook daar druppelde water naar buiten met een heel indringend geluid. Ik moest denken aan de sfeer van de films van Andrej Tarkovski waar water ook een belangrijke rol speelt.

Ook hiervan heb ik een beeld genomen met het gevoel iets af te ronden. De nacht had mij alles gegeven waar op dit ogenblik mogelijk was.

Misschien zullen de beelden van die sluizen het begin en het einde vormen van de video.

Doch is de nacht nog niet uitgeput. De nacht is oneindig. Het is niet mogelijk om “alles” van de nacht te filmen.